नेपाल पूर्वाधार 
फाइल तस्बीर
बलेवा। मुक्तिनाथ दर्शनका लागि नेपाल आउने भारतीय तीर्थयात्रीको सङ्ख्या बढ्न थालेपछि बागलुङका धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यमा पनि चहलपहल उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। मुक्तिनाथबाट फर्किने पर्यटकले बागलुङ कालिका मन्दिर, शालीग्राम सङ्ग्रहालय, पञ्चकोटलगायतका स्थल भ्रमण गर्न थालेका छन्।
कालीगण्डकी करिडोर हुँदै भैरहवाबाट मुक्तिनाथ पुग्ने सडक सञ्चालनमा आएपछि तथा पोखरा पुगेका पर्यटक पनि बागलुङतर्फ आकर्षित हुन थालेपछि यहाँका होटलमा भारतीय पर्यटकको उपस्थिति बढेको छ।
भारतबाट आएका तीर्थयात्री आशुतोष नमादले बागलुङ कालिका मन्दिर, शालीग्राम सङ्ग्रहालय, पञ्चकोट र कालीगण्डकी नदीमाथि बनेको लामो झोलुङ्गे पुलको भिडियो टिकटक तथा अन्य सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेका छन्। उनले मुक्तिनाथदेखि बागलुङसम्मका धार्मिक स्थललाई एउटै धार्मिक सर्किटका रूपमा प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे।
भारतको अयोध्याबाट आएका बालकृष्ण आचार्य शालीग्राम सङ्ग्रहालय देखेर प्रभावित भए। “हामीले घरमा एक–दुई वटा शालीग्राम राखेर पूजा गर्दै आएका थियौँ। यहाँ त विशाल सङ्ग्रहालयमै दर्शन गर्ने अवसर मिल्यो,” उनले भने, “हामी यस क्षेत्रको प्रचार गरेर थप तीर्थयात्रीलाई यहाँ आउन प्रेरित गर्नेछौँ।”
सङ्ग्रहालयमा करिब एक लाख १५ हजार शालीग्राम १५० मिटर लामो सुरुङभित्र व्यवस्थित रूपमा राखिएका छन्। कालीगण्डकी नदीमा मात्रै पाइने शालीग्राम नदी दोहनका कारण दुर्लभ बन्दै गइरहेका बेला तिनको संरक्षणका लागि यो सङ्ग्रहालय स्थापना गरिएको हो। यहाँ आन्तरिक तथा भारतीय पर्यटक नियमित रूपमा आउने गरेका छन्।
शालीग्राम सङ्ग्रहालयका संरक्षक ऋषि प्रपन्नाचार्यका अनुसार औपचारिक तथ्याङ्क नराखिए पनि वार्षिक करिब एक लाख पर्यटकले सङ्ग्रहालय अवलोकन गर्ने गरेका छन्। तीमध्ये ३० हजारभन्दा बढी भारतीय पर्यटक रहेको अनुमान छ। सात वर्षअघि स्थापना भएको यो सङ्ग्रहालय मुक्तिनाथ दर्शन गरेर फर्किने अधिकांश तीर्थयात्रीको रोजाइमा पर्ने गरेको उनले बताए।
शुद्ध शाकाहारी भोजन रुचाउने तीर्थयात्रीका लागि स्थानीय होटलका साथै मुक्तिनाथ वेद विद्याश्रम पाठशालाको आश्रममा पनि बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ। मुक्तिनाथ भ्रमणमा आउने अधिकांश भारतीय पर्यटक सातदेखि १० दिनको प्याकेज यात्रामा नेपाल आउने र त्यसक्रममा एकदेखि डेढ दिन बागलुङमा बिताउने गरेका छन्।
भारतको मायापुरबाट आएका माधव हरिदासले शालीग्राम सङ्ग्रहालय भ्रमणबाट आध्यात्मिक शान्ति प्राप्त भएको अनुभव सुनाए। “संसारका धेरै स्थान घुमेँ, तर एकै ठाउँमा यति धेरै शालीग्रामको दर्शन गर्ने अवसर पहिलो पटक पाएँ,” उनले भने।
प्रपन्नाचार्यका अनुसार भारतको केरल, आन्ध्र प्रदेश, गुजरातलगायतका राज्यबाट ठूलो सङ्ख्यामा तीर्थयात्री बागलुङ आउने गरेका छन्। पछिल्ला वर्षमा भारतका चर्चित कलाकार, व्यवसायी तथा नेपाल–भारत प्रवर्द्धनात्मक भ्रमणमा आएका टोलीले समेत बागलुङलाई आफ्नो भ्रमण सूचीमा समावेश गर्न थालेका छन्।
पोखरा पर्यटन परिषद्का महासचिव जीवनराज सापकोटाले भारतीय पर्यटक बागलुङका धार्मिक तथा प्राकृतिक गन्तव्यप्रति आकर्षित हुँदै गएको बताए।
करिब पाँच सय वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको बागलुङ कालिका मन्दिर र पञ्चकोट अहिले प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय आकर्षणका रूपमा स्थापित हुँदै गएका छन्। बागलुङ नगरपालिकाका उपप्रमुख राजु खड्काका अनुसार कालीगण्डकी सभ्यता र यसको धार्मिक महत्वबारे जानकारी लिन चाहने पर्यटकको सङ्ख्या पनि निरन्तर बढिरहेको छ। भारतबाट आउने तीर्थयात्रीले जनकपुर, लुम्बिनी, पशुपतिनाथ र मुक्तिनाथसँगै शालीग्राम सङ्ग्रहालयलाई पनि यात्राको महत्वपूर्ण गन्तव्य बनाउन थालेका छन्।
गण्डकी प्रदेश सरकारले मुक्तिनाथ–बागलुङ कालिका–पञ्चकोट क्षेत्रलाई धार्मिक सर्किटका रूपमा विकास गर्ने योजना बजेटमार्फत सार्वजनिक गरेपछि स्थानीयमा थप उत्साह बढेको छ।
बागलुङ उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष राजनकुमार शाक्यले पर्यटन स्थानीय समृद्धिको प्रमुख आधार बन्दै गएको बताए। “पर्यटक बढे स्थानीय उत्पादनको माग बढ्छ, किसानको आम्दानी पनि वृद्धि हुन्छ,” उनले भने। उनका अनुसार पर्यटकमैत्री वातावरण निर्माण, सरसफाइ तथा पर्यटकको रोजाइअनुसारका सेवा र परिकार विकासका लागि स्थानीय तह र निजी क्षेत्रले संयुक्त रूपमा पहल गरिरहेका छन्।
