नेपाल पूर्वाधार 
काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाको विद्युत् आपूर्ति थप भरपर्दो र गुणस्तरीय बनाउने उद्देश्यले निर्माण भइरहेको थानकोट-चापागाउँ-भक्तपुर १३२ केभी प्रसारणलाइन आयोजनाअन्तर्गत मातातीर्थ-चोभार खण्डको एउटा सर्किट सञ्चालनमा आएको छ। यससँगै चोभारमा निर्माण गरिएको १३२/११ केभी सबस्टेसन सञ्चालनमा ल्याउने बाटो खुलेको छ।
काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरलाई समेटेर उपत्यकामा १३२ केभी प्रसारणलाइनको रिङ संरचना निर्माण गर्ने लक्ष्यसहित अघि बढाइएको आयोजना जग्गा विवाद र स्थानीयको अवरोधका कारण लामो समयदेखि अलपत्र पर्दै आएको थियो। करिब २७ वर्षअघि परिकल्पना गरिएको आयोजनाको महत्वपूर्ण खण्ड सञ्चालनमा आएपछि उपत्यकाको विद्युत् भार व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार मातातीर्थबाट चोभारसम्मको १३२ केभी प्रसारणलाइन चार्ज भइसकेको छ। यसबाट उपत्यकाको विद्युत् भारको केही हिस्सा चोभारतर्फ स्थानान्तरण गर्न सकिनेछ। यसले विद्युत् आपूर्ति प्रणालीमा रहेको दबाब कम गर्न र उपलब्ध संरचनाको क्षमता प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न सहयोग पुग्नेछ।
२३ हजार ५०० उपभोक्तालाई लाभ पुग्ने अपेक्षा
मातातीर्थ-चोभार १३२ केभी डबल सर्किट प्रसारणलाइनमध्ये एउटा सर्किट सञ्चालनमा आएसँगै चोभार सबस्टेसन सञ्चालनको तयारी अघि बढेको छ। चोभार सबस्टेसन र चोभार-लगनखेल भूमिगत प्रसारणलाइन पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि विशेषगरी ललितपुरसहित समग्र काठमाडौं उपत्यकाको विद्युत् आपूर्ति प्रणाली थप सुदृढ हुने अपेक्षा गरिएको छ।
चोभार सबस्टेसनबाट पुल्चोक वितरण केन्द्रअन्तर्गतका करिब १२ हजार र कीर्तिपुर वितरण केन्द्रअन्तर्गतका करिब ११ हजार ५०० उपभोक्ताले लाभ पाउने अनुमान छ। यसअनुसार करिब २३ हजार ५०० घरपरिवार तथा अन्य विद्युत् उपभोक्ताको आपूर्ति व्यवस्थापनमा सुधार आउने अपेक्षा गरिएको छ।
यस आयोजनाबाट सम्बन्धित क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्तिको विश्वसनीयता बढ्नुका साथै मातातीर्थ-स्यूचाटार १३२ केभी प्रसारणलाइनको भार व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्नेछ। त्यस्तै, पाटन सबस्टेसनका पावर ट्रान्सफर्मरमा रहेको भारसमेत कम गर्न सकिनेछ। यसबाट करिब ७५ देखि ८० मेगावाटसम्मको विद्युत् भार व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रसारणलाइनको दोस्रो सर्किट दशैंपछि सञ्चालनमा ल्याउने तयारी छ। दुवै सर्किट सञ्चालनमा आएपछि चोभार सबस्टेसनको उपयोगिता बढ्नुका साथै उपत्यकाको विद्युत् वितरण प्रणाली थप व्यवस्थित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
जग्गा विवाद र अवरोधले आयोजना प्रभावित
थानकोट-चापागाउँ-भक्तपुर १३२ केभी प्रसारणलाइन आयोजना अघि बढाउने क्रममा विभिन्न स्थानमा जग्गा विवाद र स्थानीयस्तरको अवरोधले समस्या सिर्जना गरेको थियो। विशेषगरी हिमाल सिमेन्टको १२ रोपनी १२ आना जग्गा भाडामा लिने प्रक्रियामा देखिएको जटिलताले आयोजना कार्यान्वयन प्रभावित भएको थियो।
ललितपुरको विद्युत् आपूर्तिमा देखिएका समस्या समाधान गर्न चोभारमा १३२ केभी सबस्टेसन निर्माण गर्ने र त्यहाँबाट लगनखेलसम्म भूमिगत १३२ केभी प्रसारणलाइन तथा सबस्टेसन निर्माण गर्ने योजना अघि बढाइएको थियो। तर, आयोजनाका कतिपय खण्डमा काम अपेक्षित गतिमा अघि बढ्न नसक्दा समग्र प्रसारणलाइनको निर्माण पूरा हुन सकेको छैन।
उपत्यकाको विद्युत् माग निरन्तर बढिरहेको अवस्थामा प्रसारण तथा वितरण प्रणालीको क्षमता विस्तार गर्नुपर्ने चुनौती थपिँदै गएको छ। प्राधिकरणको प्रक्षेपणअनुसार काठमाडौं उपत्यकाको विद्युत् माग सन् २०३० सम्म ९२५ मेगावाट, सन् २०४० सम्म १ हजार ८२५ मेगावाट र सन् २०५० सम्म ३ हजार १६९ मेगावाट पुग्ने अनुमान छ।
बढ्दो माग धान्न समयमै प्रसारणलाइन, सबस्टेसन र वितरण प्रणाली विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। आयोजनाअन्तर्गतका बाँकी काममा ढिलाइ भए भविष्यमा विद्युत् आपूर्ति व्यवस्थापन थप चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने देखिन्छ।
मातातीर्थ-चोभार खण्डको एउटा सर्किट सञ्चालनमा आउनुलाई उपत्यकाको विद्युत् प्रणाली सुधारको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ। यद्यपि, आयोजनाको पूर्ण लाभ लिन बाँकी संरचना निर्माण र दोस्रो सर्किट सञ्चालनलाई समेत समयमै अघि बढाउनुपर्नेछ।
